Duulimaadyadii ugu horreeyay ayaa durba la joojiyay, qiimaha tigidhaduna wuu kacayaa. Inta uu dagaalka u dhexeeya Iran sii socdo, waxaa si sii kordhaysa u dareemaya saameyntiisa warshadaha duulista ee caalamka. Sahayda kerosinka (shidaalka diyaaradaha) ayaa yaraatay, sababtoo ah marin-biyoodka muhiimka ah ee Hormuz ayaa weli xiran.
Sidee u daran tahay xaaladdu?
Xaaladdu runtii way kacsan tahay. Qaar ka mid ah shirkadaha duulimaadyada ayaa durba bilaabay inay yareeyaan jadwalkooda duulimaad. Tusaale ahaan, shirkadda Edelweiss waxay shaacisay inay joojisay duulimaadyadii Denver iyo Seattle ee Maraykanka, sababaha ugu waaweynna waxaa ka mid ah qiimaha shidaalka oo aad u sarreeya. Inkastoo kerosin weli la heli karo, haddana qiimihiisu aad ayuu u kacay sababtoo ah sahay yarida.
Xagaaga ma la joojin doonaa duulimaadyo badan?
Arrintu waxay ku xirnaan doontaa sida uu u socdo dagaalka iyo xannibaadda marin-biyoodka Hormuz. Hadda marka la eego, waxaa la filayaa in duulimaadyo kale la joojin doono, laakiin ma aha tiro aad u badan. Si kastaba, mustaqbalka si fudud looma saadaalin karo. Hay’adda Tamarta Caalamiga ah (IEA) ayaa ka digtay in kerosinku gabaabsi noqon karo dhammaadka bisha May, halka shirkado duulimaad qaarkood ay weli sheegayaan in sahaydu hadda ku filan tahay.
Tigidhada diyaaradaha ma qaali noqonayaan?
Aragti ahaan, haa—qiimaha shidaalka oo kordha wuxuu keenaa qiimaha tigidhada oo kordha. Laakiin shirkadaha duulimaadyadu waxay ku jiraan tartan adag. Haddii hal shirkad si weyn u kordhiso qiimaha, waxay halis u tahay inay macaamiisha ku weyso shirkado kale. Sidaas darteed, koror weyn oo guud wali si buuxda looma arkin—laakiin mustaqbalka wuu dhici karaa.
Maxaa ku dhacaya tigidhadii hore loo iibsaday?
Badanaa tigidhada hore waa la ixtiraamaa. Haddii duulimaadka la joojiyo, shirkadda duulimaadka ayaa bixin karta duulimaad kale (bedel), ama lacag celin.
Kaydka kerosinka sidee yahay?
Wali si buuxda looma oga inta kayd ah ee Yurub haysato. Dowlado badan ayaa hadda baaraya xaaladda. Si kastaba, Switzerland waxay leedahay kayd khasab ah oo dabooli kara baahida ilaa saddex bilood. Dowladda ayaa go’aamisa goorta la isticmaalo kaydkan.
Sidee kerosinku ku yimaadaa Switzerland?
Waxa uu ka bilaabmaa saliidda ceeriin, oo lagu sifeeyo warshado (raffineries) si looga dhigo shidaal kala duwan sida benzine, diesel iyo kerosin. Kadibna waxaa lagu soo qaadaa maraakiib ama tareenno. Zürich, tusaale ahaan, kerosinka waxaa lagu kaydiyaa taangiyo waaweyn oo u dhow garoonka diyaaradaha, kadibna dhuumo dhulka hoostiisa ah ayaa lagu gaarsiyaa diyaaradaha.
Goorma ayay xaaladdu caadi ku noqon kartaa?
Xitaa haddii dagaalku si degdeg ah u istaago, waxay qaadan kartaa toddobaadyo ama bilo si sahaydu caadi ugu noqoto. Maraakiibta shidaalka qaada waxay qaataan 5 ilaa 6 toddobaad si ay Yurub u gaaraan. Intaa waxaa dheer, warshado badan oo ku yaalla Bariga Dhexe ayaa waxyeello soo gaartay, waxaana laga yaabaa inay qaadato sanado si ay si buuxda u soo kabtaan.
Gunaanad:
Xaaladda kerosinka waa mid adag, balse wali lama gaarin heer ay duulimaadyadu si ballaaran u istaagaan. Si kastaba ha ahaatee, haddii xaaladdu sii xumaato, waxaa la filan karaa qiimo koror iyo dib-u-dhacyo dheeraad.